سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

کلین
ساعت ۱۱:٠٠ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۱ فروردین ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: کلینی

کلین

اکنون در ایران مکانهایی وجود دارد که به آنها کلین[1] گفته می­شود


از آن جمله ده کلین روستایی در دهستان فشاپویه از توابع ری است[2] که سمعانی ضبط نسبت به آن را چنین ضبط کرده است :

«کلینی با ضم کاف و کسر لام، بعد از آن یا و در آخر آن نون است»[3]

و نام آن در سیاستنامه[4] هم آمده است. یاقوت حموی گفته است:

« کلین یک مرحله[5] تا ری فاصله دارد برای کسی که می­خواهد به خوار برود و  در راه حاجیان قرار دارد.»[6]

این روستا در  38 کیلو متری جنوب غربی  ری کنونی، در شرق راه قم است که میان روستا و راه  قم 5 کیلومتر فاصله است»[7]

همچنین کلین به کسر کاف و لام[8] نام سه روستا در دهستان بهنام سوخته از توابع ورامین است که عبارتند از :قلعۀ کلین و کلین خالصه و ده کلین.[9].  [10]

و نیز کلین روستایی در دهستان رودبار در منطقه معلم کلایه از توابع قزوین است.[11]

بی شک کلینی از کلینِ فشاپویه ری است چنانکه نسبت وی به ری[12] [رازی] و اینکه او بزرگ عالمان ما در زمان خود، در  ری بوده است[13] بر این امر دلالت می­کند.

علامه حلی می­گوید:

«کلینی با ضم کاف و تخفیف لام ، به کلین روستایی در ری منسوب است.»[14]

سید محمد مرتضی زبیدی می گوید :

«کلینی را سمعانی مانند زبیر ضبط کرده است . می گویم: این بر سر زبانها رایج است ولی به ضم کاف و امالۀ لام صحیح است چنانکه حافظ در التبصیر[15] این­گونه ضبط کرده است: روستایی در ری[16] است که ابو­جعفر محمد بن یعقوب از آنجاست ...»[17]

متأخران در ضبط کلینی بسیار اختلاف کرده­اند[18]میرزا محمد [استر آبادی] از شهید ثانی نقل کرده است که کلینی با تخفیف لام و با فتح آن است[19] . ساروی نیز در شرح حال احمد ابن ابراهیم معروف به علان کلینی می نویسد:

 «[کلینی] با تخفیف لام و با فتح آن به قریه­ای از ری نسبت داده می­شود»

 و در حاشیه گفته است:

« کلین مانند امیر است که محمد بن یعقوب کلینی  با ضم کاف و با فتح لام به آنجا نسبت داده  می­شود بنابر آنچه بر زبان محدثان مشهور است و گاه لفظ در نسبت تغییر می­کند و شاید این از آن موارد باشد.»[20]

شیخ عبدالنبی‌کاظمی م‍ی­گوید:

« در تحریر[21] آمده است: آنچه من از فاضلان ری شنیدم این است که در آنجا دو روستاست یکی کلین مانند امیر و دیکری‌ کُلَین به صورت مصغر و در آنجا قبر شیخ محمد[22] بن یعقوب کلینی است و قبر فرزندش در بغداد است.»

سپس کاظمی بعد از نقل آنچه در تحریر آمده، می­نویسد:

« ولی میان علمای ما و معاصران معروف است که قبر وی در بغداد است»[23]

میرزا عبدالله افندی بعد از نقل علامه حلی در مورد کلین که گذشت، می­نویسد:

«شیخ بهایی در تعلیقه­اش بر این مطلب می­نویسد:" سزاست که کلین به فتح کاف گفته شود؛ اما استعمال کلین به ضم کاف غالب است"»

ولی افندی سخن بهایی را رد کرده، می­گوید:

« آنچه ما از اهالی تهران شنیدیم این است که دو مکان بدین نام از روستاهای کلین معروف است که نام یکی کلین بر وزن امیر و اسم دیگری کُلَین –به صورت مصغر- است با این حال نزاعی باقی نمی­ماند اما معلوم نیست که محمد بن یعقوب کلینی از کدام یک از این دو است. نیز معلوم نشد که چرا سمعانی این نسبت را صحیح شمرده که به ضم کاف و کسر لام است زیرا من  در جای دیگری ندیده­ام که کلین به ضم کاف و کسر لام روستایی در ری است و شاید روستایی در غیر ری باشد پس باید در این سخن تأمل کرد و اگر این سخن؛ یعنی کلینی به ضم کاف و کسر لام صحیح باشد شاید نسبت به یکی از همین دو روستای مذکور باشد و کسر لام هم از باب تغییرات در نسبت است چنانچه در آغاز نیز به آن اشاره کردیم. در این کلام باید تأمل کرد»[24]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

شهید اول در اجازه­اش به ابن خازن حائری می­نویسد:

«کلینی به تشدید لام است»[25]

محمدباقر بن محمد اکمل می­گوید:

«در حاشیه البلغه آمده است که برخی فضلا به کسر کاف و تشدید لام مکسور ضبط کرده­اند.»[26]

شیخ احمد نراقی می­گوید:

«کلینی به ضم کاف و تخفیف لام به کلین روستایی‌از روستاهای ری منسوب است و مانند آن در برخی زبانهای فارسها و از شهید ثانی[27] نقل شده که در اجازه­اش به علی بن حارث حائری[28]، کلینی را به تشدید لام ضبط کرده است و در قاموس[29] است که کلین بر وزن امیر روستایی در ری است و محمد بن یعقوب کلینی از فقهیان شیعه از آنجاست. روستا اکنون در ری در کنار وادی کرج قرار دارد و من از نزدیکی آنجا گذشتم و نزد اهالی آنجا و اطراف به کلین به ضم کاف و فتح لام با تخفیف مشهور است و قبر شیخ یعقوب پدر محمد در آنجاست»[30]

مجلسی می­نویسد:

« کلین مانند زبیر روستایی در ری است و محمد بن یعقوب از آنجاست من از برخی اساتید شنیدم که این ضبط را از اهل ری نقل می­کردند.»[31]



[1]. آنها اکنون آن را  Kulainتلفظ می­کنند.

[2]. اسامی دهات کشور، ص78.

[3]. انساب، برگ486ب.

[4]. سیاستنامه، ص158.

[[5]. از پنج تا شش فرسخ را مرحله گویند مروج‏الذهب،ج‏2،ص64]

[6].معجم البلدان،ج4، ص303.

[7]. فرهنگ جغرافیایی ایران، ج1، ص182.

[8]. چنانچه اهل ورامین اکنون آن را kileen تلفظ می­کنند.

[9]. برخی اهالی ورامین برای من گفته­اند که به آنجا کلین سادات گفته می­شود.

[10]. اسامی دهات کشور،ص81

[11]. فرهنگ جغرافیایی ایران، ج1، ص183. 

[12]. لسان المیزان،5 ،ص433، روضات الجنات، ص551 به نقل از شرح مصابیح بغوی که از آن طیبی است و جامع الاصول ابن اثیر.

[13]. رجال نجاشی، ص266.

[14]. خلاصة الاقول، ص11 در شرح حال احمد بن ابراهیم معروف به علّان.

[15]. و همچنین ابن اثیر در الکامل،ج8 ،ص128 که گفته است:« با یای نقطه­دار در زیر بعد از آن نون و آن با اماله است.» و ابن حجر در لسان المیزان، ج5، ص433.

[16]. در روضات الجنات ص551 به نقل از التبصیر آمده است :« منسوب است به کلین از روستاهای عراق»

[17]. تاج العروس، ج9، ص322، ماده «ک ل ن»

[18]. رک: تنقیح المقال، ج1، ص48 در شرح حال احمد بن ابراهیم معروف به علّان کلینی و حاشیه ص127 در آخر ج3.

[19]. منهج المقال، ص329.

[20]. توضیح الاشتباه، برگ 7 الف.

[21]. یعنی تحریر وسائل الشیعة و تحبیر مسائل الشریعه از محمد بن حسن حر عاملی. رک: کشف الحجب و الاستار، ص110.

[22].این سهو است و شاید از اشتباه ناسخان ناشی شده است و سید محمد باقر خوانساری در روضات الجنات ص551 کلام مؤلف التحریر الوسائل الشیعه را صحیح نقل کرده است که گفته است :« : آنچه من از فاضلان ری شنیدم این است که در آنجا دو روستاست یکی کلین مانند امیر و دیکری‌ کُلَین به صورت مصغر و در آنجا قبر شیخ یعقوب؛ اما قبر فرزندش محمد در بغداد است» پس سخن کاظمی در ادامه کلام شیخ حر تنبیهی است که نیازی بدان نیست زیرا منظور شیخ حر پدر محمد، یعقوب است.

[23]. تکملة الرجال، برگ179 الف.

[24]. ریاض العلماء، ص238.

[25]. بحار الانوار، ج25، ص9.

[26]. تعلیقات محمد باقر، برگ 164ب.

[[27]. شهید اول صحیح است چنانچه گذشت]

[28]. این تحریف علی بن خازن حائری است که ذکرش گذشت.

[29]. رک: القاموس المحیط، ج4، ص265 «ک ل ن». سید محمد باقر خوانساری پس از نقل عبارت تحریر که گذشت می­گوید:«کلین مانند امیر روستایی است در ورامین از توابع ری ولی محمد بن یعقوب از آنجا نیست» رک: روضات الجنات، ص551.

[30]. عوائد الایام، اواخر عائده 88.

[31]. مرآة العقول،ج2، ص2.