سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

اربعین حدیث محمد نصیر اصفهانی شرحی بر اصول کافی
ساعت ٢:٥٤ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٢ بهمن ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: محمد نصیر اصفهانی ،اربعین حدیث ،شرح کافی ،ترجمه و شرح فارسی

میراث حوزۀ اصفهان سلسله دفترهایی است که به نشر رساله های عالمان حوزه اصفهان می پردازد. هفتمین دفتر آن در بهار سال 1390 منتشر شد. این دفتر پنج رساله را با این عناوین در خود جای داده است: رسالۀ اربعین حدیث از محمد نصیر اصفهانی، رسالۀ بیست فصل در تقویم از محمد نصیر بن عبدالله اصفهانی، تعلیقات تهذیب الاحکام از کتاب صلات تا دیات از ملا اسماعیل خواجویی،کتابشناسی بهاء الدین مختاری نایینی از محمد جواد نور محمدی، یک ماه در اصفهان از فرهنگ نخعی به گزینش محمد بیدقی.

هدف ما در اینجا شناساندنی است گذرا از رسالۀ اربعین حدیث.


مترجم و شارح این احادیث محمد نصیر بن محمد صادق خاتون آبادی  معاصر شاه سلیمان صفوی (م 1077) است که خاتون آبادی ثواب این رساله را به همین پادشاه هدیه کرده است. او اربعین حدیث را پس از دهۀ پنجاهم عمر خود نگاشته است. شرحی نیز بر زیارت جامعه دارد. در زمان نگارش رسالۀ مورد نظر مدرس و خادم باشی استان مقدس رضوی بوده است.

سبب نگارش این اثر را از زبان قلم خوش بیان شارح رساله می شنویم:

خادم باشی روضۀ رضویه (علی مشرّفها السلام) محمد نصیر بن محمد صادق که عمر خود را تا عُشر پنجم در تتبع آثار و اخبار معادن صفوت و عصمت و مدارسه و مباحثه علوم عقلیه و نقلیه صرف نموده، جمعی از طلاب یقین و متمسکان به حبل المتین نزد فقیر تردد می نمودند؛ معلوم شد که حظی وافر و بهرۀ کامل از معرفت ایشان را حاصل نیست و چون اعمار ایشان به منتهای شباب رسیده، خایف بودند که در شروع به تحصیل علوم، قبل از فوز به مقصود نداء محتوم ( یا ایتها النفس المطمئنة ارجعی الی ربک راضیة مرضیه) در رسیده با کمال جهل و نادانی رحلت به دار بقا نمایند.

لهذا به خاطر فاتر رسید که چهل حدیث که مشتمل بر امهات مطالب و عقاید حقه و وظایف عبادات و مواعظ و نصایح باشد به جهت ایشان به لغت فارسی ترجمه و معضلات آن ها را توضیح نماید که به ضبط این مختصر ابتداء خود را به مصداق حدیث مذکور در سلک علماء دین منسلک سازند و مجملاً اصول و فروع خود را به حیطه ضبط در آورند و بعد از آن به معضلات پردازند و ثواب آن به روزگار فرخندۀ آثار، مروّج مذهب اثنا عشر ....

شارح از این چهل حدیث 22 حدیث آن را از کتاب شریف کافی انتخاب کرده است؛ بنابراین این اثر را می توان در سلک شروح کافی جای داد. فهرست احادیث ِ منتخب از کافی در اربعین حدیث چنین است:

روش ارایۀ فهرست این احادیث این گونه است:

 شمارۀ حدیث اربعین را در آغاز، سپس چند کلمۀ اول حدیث، بعد شمارۀ صفحه دفتر هفتم میراث که حدیث در آن است، آن گاه نشانی حدیث از کتاب کافی را می آوریم:

حدیث اول: لمّا خلق الله العقل تعالی العقل، ص 42، کافی، ج1، ص 10، کتاب العقل و الجهل، ح 1

حدیث دوم:دخل رسول الله صلی الله علیه و آله المسجد فإذا جماعة قد أطافوا، کافی، ج1، ص32، باب صفة العلم و فضله، ح1

حدیث سوم: انّ من حقّ العلم أن لا تکثر السؤال، ص50، ، کافی، ج1، ص 37،  باب حق العلم، ح1

حدیث پنجم: کان بمصر زندیق تبلغه، ص 58، ، کافی، ج1، ص 72، باب حدوث العالم و اثبات المحدث، ح1

حدیث ششم: لا یخلو قولک انهما اثنان، ص 66، کافی، ج1، ص80، باب حدوث العالم و اثبات المحدث، ح5

حدیث هشتم: انا لما اثبتنا ان لنا خالقاً، ص 81، کافی، ج1، ص 168، باب الاضطرار الی الحجة، ح1

حدیث یازدهم: یا هشام ألا تخبرنی کیف صنعت بعمرو بن عبید، ص 144، کافی، ج1، ص 169، باب الاضطرار الی الحجة، ح3

حدیث دوازدهم:أمر الله عزوجلّ رسوله بولایة علیّ، ص 150، کافی، ج1، ص 289، باب ما نصّ الله عزّ وجلّ و رسوله علی الائمة علیهم السلام واحداً فواحداً، ح4

حدیث سیزدهم: شهدت وصیة امیرالمؤمنین علیه السلام، ص 185، کافی، ج1، ص 297، باب الاشارة و النص علی الحسن بن علی علیهما السلام، ح1

حدیث چهاردهم: یا أخی إنی اوصیک، ص 188، کافی، ج1، ص 300، باب الاشارة و النص علی الحسین بن علی علیهما السلام، ح1

حدیث پانزدهم: إن الحسین بن علی لمّا حضره، ص 192، کافی، ج1، ص303، باب الاشارة و النص علی علی بن الحسین صلوات الله علیهما، ح1

حدیث شانزدهم: لمّا حضر علی بن الحسین علیهما السلام، ص 193، کافی، ج1، ص 305، باب الاشارة و النص علی ابی جعفر علیه السلام، ح1

حدیث هفدهم: نظر ابو جعفر علیه السلام إلی ابی عبدالله علیه السلام، ص 194، کافی ، ج1، ص 306، ، باب الاشارة و النص علی ابی عبدالله جعفر بن محمد الصادق صلوات الله علیهما، ح1

حدیث هجدهم: قلت لابی عبدالله علیه السلام خذ بیدی من النار، ص 195، کافی، ج1، ص 307، باب الاشارة و النص علی ابی الحسن موسی علیه السلام، ح1

حدیث بیستم: قلت للرضا علیه السلام: قد کنّا نسألک، ص 196، کافی، ج1، ص 321، باب الاشارة و النص علی ابی جعفر الثانی علیه السلام، ح10

حدیث بیست و یکم: لما خرج ابوجعفر علیه السلام من المدینة، ص 198، کافی، ج1، ص 323، باب الاشارة و النص علی ابی الحسن الثالث علیه السلام، ح1

حدیث بیست و دوم: أوصی ابوالحسن علیه السلام إلی ابنه الحسن، ص 199، کافی، ج1، ص325، باب الاشارة و النص علی ابی محمّد علیه السلام، ح1

حدیث بیست و سوم: أتیت سامرّا و لزمت باب، ص 199،کافی ، ج1، ص 329، باب الاشارة و النص علی صاحب الدار علیه السلام، ح6

حدیث بیست و ششم: إنّ الله عزوجل جعل الایمان، ص 212، کافی، ج2، ص 50، باب صفة الایمان، ح1

حدیث بیست و هشتم: لایتّکل العاملون لی علی أعمالهم، ص 226، کافی، ج2، ص 71، باب حسن الظنّ بالله عزوجل، ح1

حدیث سی و هشتم، ما من شیء افضل عند الله، ص 258، کافی، ج2، ص 466، باب فضل الدعاء و الحثّ علیه، ح2

حدیث سی و نهم: نوّروا بیوتکم بتلاوة القرآن، ص 260، کافی، ج2، ص 610، باب البیوت التی یقرأ فیها القرآن، ح1

شایسته است در پایان یاد آور شوم که این اثر  را گروه پژوهشی حضرت آمنه خانمها فاطمه حیدری، فاطمه مؤمنی، محبوبه رحیمی و بتول صداقت  تصحیح کرده اند.