سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

الروضه از کلینی | عباسعلی مردی
ساعت ۱۱:٢۱ ‎ق.ظ روز شنبه ۸ امرداد ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: الروضه ،کلینی ،کافی

ابو‌جعفر، محمد بن یعقوب کلینى رازى قدس‌سره از برجسته‌ترین علماى شیعه در آغاز قرن چهارم در عهد امامت امام یازدهم، در روستاى ‌کلین (در 38 کیلومترى شهر‌رى) به دنیا آمد. او از موثق‌ترین علماى شیعه در ضبط احادیث و دانشمندى مورد اعتماد و عالم به احادیث بود.

پدرش ‌یعقوب‌‌بن‌اسحاق مردى با‌فضیلت بود و اولین استاد کلینى به شمار مى‌رود. آرامگاهش در روستاى کلین شهر‌رى است. علان، دایى کلینى، که خود محدثى بزرگ بود و در سفر حج به شهادت رسید، استاد دیگر کلینى است. ‌ابو‌الحسن محمد بن اسدى کوفى، دیگر استادى است که کلینى در رى در نزدش شاگردى کرده است. کلینى سپس در قم‌ از علم و دانش احمد بن ادریس و عبد‌اللّه بن جعفر حمیرى بهره جسته است.

 


على بن ابراهیم قمى، محمد بن یحیى عطار قمى، ابو‌على احمد بن ادریس اشعرى قمى، حسین بن محمد اشعرى قمى و حمید بن زیاد کوفى از علمایى هستند که کلینى بیشترین نقل حدیث را در کافى از آنان داشته است. در عظمت او همین بس که ابن‌اثیر او را احیا‌کننده مذهب شیعه در آغاز قرن سوم مى‌داند.

الکافى (اصول، فروع و روضه)، کتاب رجال‌، کتاب ‌ردّ بر قرامطه‌، کتاب‌ رسائل ائمه علیهم‌السلام، کتاب‌ تعبیر الروِیا و مجموعه شعر (قصایدى در مناقب و فضایل اهل‌بیت علیهم‌السلام) از آثار قلمى کلینى هستند.

سال ‌329 قمرى را به خاطر درگذشت علماى بزرگ شیعه سال «تناثر نجوم» نامیده‌اند؛ کلینى نیز در این سال وفات کرد و دانشمند نامى بغداد «ابو‌قیراط» بر پیکر او نماز گزارد. کلینى در «باب کوفه» بغداد به خاک سپرده شد.

کتاب الروضه

کتاب کافى از کتب اربعه حدیثى شیعه شامل سه کتاب اصول، فروع و روضه است که شیخ کلینى آن‌را بنابر آن‌چه که در مقدمه گفته، به درخواست یکى از دوستان خود به نگارش درآورده است. در عصر حاضر به اصول کافى ـ که خود شامل هشت کتاب است - اقبال زیادى شده و بارها به طور مستقل ترجمه و چاپ شده است.

اصول و فروع کافى، از لحاظ ساختار شبیه به هم و به شیوه درختى تنظیم شده‌اند؛ یعنى هرکدام داراى چندین کتاب و هر کتاب شامل چندین باب و هر بابى شامل چندین حدیث است؛ اصول در مباحث اعتقادى و اخلاقى شامل هشت کتاب، 499 باب و 3786 روایت، و فروع در مباحث فقهى شامل 26 کتاب، 1744 باب و 10800 روایت است. گفتنى است، کتاب روضه باب‌بندى نشده و 598 روایت آن، یکى پس از دیگرى نقل شده‌اند.

روایات روضه شامل مباحث گوناگونى هم‌چون خطبه‌ها و نامه‌هاى ائمه علیهم‌السلام، مواعظ، قصص و مطالب تاریخى است.

نامه امام صادق علیه‌السلام به اصحاب خویش، حدیث آغازین روضه مى‌باشد. این رساله که مورد توجه محدثان دیگر بوده و به طور کامل در تحف‌العقول نقل شده، اخیراً به کوشش استاد سید محمدرضا حسینى جلالى و شیخ على کعبى، به‌طور مستقل چاپ شده است. این رساله مضمون اجتماعى دارد و شیعیان را به آرامش، مسالمت با مخالفان، نهى از ترس منافقان، نهى از بهتان، نهى از حسد، امر به یارى مظلوم و ... دعوت مى‌کند.

حدیث دوم که نقل روایتى از ابوحمزه ثمالى است، کتابى از امام سجاد علیه‌السلام را درباره زهد معرفى مى‌کند؛ در ادامه، سه خطبه از امام امیر‌المؤمنین علیه‌السلام را نقل مى‌کند: خطبه‌اى که در آن یاران خویش را به تقوا ورعایت زهد سفارش مى‌کند.

خطبه وسیله و خطبه طالوتیه

مواعظ خدا به حضرت موسى علیه‌السلام، آیات قرآن در شأن اهل‌بیت علیهم‌السلام، مواعظ امام محمدباقر علیه‌السلام، قصه غزوات پیامبر، احیاى اوامر ائمه علیهم‌السلام و انتظار فرج، روایاتى در طب، روِیا، روایاتى در زهد رسول خدا صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم، تفسیر برخى از آیات قرآن، روایاتى در مذمت تهمت و سوء‌ظن، روایاتى درباره زید بن على علیه‌السلام، ویژگى‌هاى مؤمن، روایاتى در این‌که جزاى هر خیر و شرّى به عاملش مى‌رسد، معرفى حضرت نوح علیه‌السلام و شریعت ایشان، روایاتى در علامات و نشانه‌هاى ظهور حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف، بخشى از 598 روایت کوتاه و بلند این کتاب هستند.

روایت پایانى کتاب درباره حضرت صاحب‌الامر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف از امام محمدباقر علیه‌السلام است که بشارت به خروج حضرت ولى‌عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف مى‌دهند.

در این‌جا، روایت 73 روضه کافى را که متضمن امر به احترام شیعیان است، براى تیمن انتخاب کردیم:

‌راوى مى‌گوید: امام در حج خطاب به شیعیانشان فرمودند: «چرا براى ما سبک‌سرى و بى‌احترامى مى‌کنید؟» مردى که اهل خراسان بود، گفت: «پناه مى‌برم به خدا اگر به شما و یا اوامر شما سهل‌انگارى یا کوتاهى کرده باشم.»

امام فرمودند: «تو یکى از کسانى هستى که به من اهانت کرده‌اى!» آن شخص دوباره سخنش را تکرار کرد. امام فرمودند: «مگر نشنیدى که در جحفه مردى به تو رو کرد و گفت: مرا سوار کن. تو حتى به او نگاه نکردى؛ در حالى که او از تو کمک خواست؟» بعد امام فرمودند: «هر کس به شخصى که مؤمن به ماست بى‌احترامى کند، ‌به خدا اهانت کرده است.»

چاپ‌هاى روضه

در این قسمت، فقط از دو چاپ محقق آن نام مى‌بریم؛ یکى از آن‌ها تحقیق مرحوم استاد على‌اکبر غفارى است که سال‌ها پیش انجام شد، و دیگرى چاپ دار‌الحدیث (جلد 15) است که در کنگره شیخ کلینى ارائه شد.

شایان ذکر است، در چاپ دار‌الحدیث همه احادیث روضه، عنوان‌بندى و فهرست شده‌اند.

ترجمه‌هاى روضه

1. احادیث منتخبه از روضه کافى، نگارش و ترجمه محمدامین رضوى، هیئت مکتب النبى، 1351ش، تهران؛

2. گلستان آل‌محمد (ص)، ترجمه و شرح فارسى به قلم محمد‌باقر کمره‌اى، اسلامیه، تهران؛

3. ترجمه عباس حاجیانى، انتشارات موعود اسلام.

4. گلگشت نور: چهارصد حدیث از روضه کافى کلینى رحمه‌اللّه: نکاتى از وظایف دیندارى و آداب، صادق میرشاه‌ولد‌؛ ترجمه هاشم رسولى محلاتى، دارالنشر الاسلام، 1383، قم.

5. ترجمه انگلیسى از محمد سرور، مجمع جهانى اهل‌بیت علیهم‌السلام.

هم‌چنین «روش‌شناسى شرح مولى صالح مازندرانى بر اصول و روضه کافى» از زهرا صرفى، کاظم قاضى‌زاده و محمد‌على لسانى‌فشارکى که در دانشکده علوم انسانى دانشگاه تربیت مدرس در 1385 تهیه شده، اثرى است که مى‌تواند مورد مراجعه قرار گیرد.

منابع:

الروضه (جلد 15 کافى از دار‌الحدیث)؛

مقاله کلینى و کافى از هادى حجت؛

سایت: lib.ir‌‌