سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

اصل سعدان بن مسلم از منابع کافی
ساعت ٩:٢۱ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٩ اردیبهشت ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: اصل سعدان بن مسلم ،منابع کافی ،کلینی ،احمد بن اسحاق

سعدان بن مسلم عامری، عبدالرحمان نام  و سعدان لقب اوست. او از امام صادق علیه السلام . امام کاظم علیه السلام روایت می کند.[1] دارای « اصل» بوده که شیخ طوسی این اصل را با چندین طریق روایت می کند و احمد بن اسحاق در یکی از این طرق راوی اصل سعدان است. درباره طرق شیخ طوسی سخن خواهیم گفت. اما در اینجا می خواهیم با توجه به اسناد کافی و تکرار طرق کلینی به این اصل را شناسایی کنیم.



[1]. رجال نجاشی، ص192، عدد515.


1.       حسین بن محمد از احمد بن اسحاق از سعدان بن مسلم ( کافی، ج1، ص 33؛ و ص 143؛ و ص 468؛ و ج2 ، ص 192؛ و ص 194؛ و ص 267؛ و ص 477؛ و ص 490؛ و ص 534؛ و ص 549؛ و ص 658؛ و ج3، ص20؛ و ص72؛ و ص 174؛ و ص 204؛ و ص 217؛ و ص 488؛ و ج4، ص 74؛ و ص 95؛ و ص 165؛ و ج5، ص49؛ و ص 54؛ و ص451؛ و ص 452؛ و ص 521؛ و ص 554؛ و ج6 ، ص 347؛ و ص 389؛ و ص 503؛ و ص 510؛ و ص 531؛ و ج 7، ص 78)

حسین بن محمد ابو عبد الله اشعری، قمی است. درباره محل زندگی سعدان بن مسلم تصریحی وجود ندارد؛ اما ابن قولویه در ضمن سندی از سعدان به عنوان قائد ابو بصیر یاد می کند[1] و چون ابو بصیر کوفی است[2] قاعدتاً قائد او هم به تبع کوفی است. بنابراین این اسناد نشان دهنده این است که احادیث با چنین اسنادی از « اصل سعدان»[3] کوفی بوده که احمد بن اسحاق قمی آن را از کوفه به قم آورده و برای حسین بن محمد و او نیز برای کلینی روایت کرده است. از این رو اصل سعدان بن مسلم از طریق احمد بن اسحاق به کلینی رسیده  و یکی از منابع کافی به شمار می رود

2.       احمد بن ادریس از احمد بن اسحاق از سعدان بن مسلم ( کافی، ج5، ص 526؛ و ج7، ص 78)

احمد بن اسحاق اصلِ سعدان کوفی را برای احمد بن ادریس قمی و او هم برای کلینی روایت کرده است. و این نشان می دهد که کلینی طریق دیگری هم به اصل سعدان داشته است

3.       محمد بن یحیی از احمد بن اسحاق از سعدان بن مسلم ( کافی، ج1، ص 143؛ و ج3، ص 72؛ و ص 488؛ و ج6، ص389) این نشانگر آن است که کلینی علاوه بر دو طریقی که گذشت طریق سومی هم به اصل سعدان بن مسلم داشته است.

 

طرق شیخ طوسی و نجاشی به اصل سعدان بن مسلم

طرق شیخ طوسی به این اصل سعدان چنین است:

جماعة عن أبی المفضّل عن ابن بُطّة عن احمد بن محمد بن عیسی عن محمد بن اسماعیل بن بزیع عن محمد بن عذافر عنه

جماعة عن أبی المفضّل عن ابن بُطّة عن احمد بن محمد بن عیسی عن محمد بن اسماعیل بن بزیع عن صفوان بن یحیی عنه

ابن أبی جید عن ابن الولید عن الصفّار عن العباس بن معروف عنه

ابن أبی جید عن ابن الولید عن الصفّار عن أبی طالب عبدالله بن الصلت القمی عنه

ابن أبی جید عن ابن الولید عن الصفّار عن احمد بن اسحاق عنه[4]

اما طریقی که احمد بن اسحاق در آن آمده با طریق کلینی کاملاً مطابق نیست. در طریق شیخ طوسی صفار از احمد بن اسحاق روایت می کند ولی در طریق کلینی محمد بن یحیی، احمد بن ادریس و حسین بن محمد از احمد بن اسحاق روایت می کنند. به هر حال طریق کلینی با طریق شیخ طوسی متفاوت است ولی مسلم است که این اصل در اختیار کلینی بوده و از منابع کافی به شمار می رود و تکرار  اسناد نیز دلیلی روشن بر این نظر است.

نجاشی نیز کتابی به سعدان نسبت داده که طریق وی به کتاب چنین است: « له کتاب یرویه جماعة أخبرنا ابن شاذان قال: حدثنا علی بن حاتم قال: حدثنا محمد بن جعفر قال: حدثنا خالی علی بن محمد قال: حدثنا محمد بن عیسى بن عبید عن سعدان»[5]‏ می توان احتمال داد که این کتاب همان اصلی است که شیخ طوسی به سعدان نسبت داده است.



[1]. کامل الزیارات، ص 216.

[2]. رجال شیخ، ص 321، عدد4792.

[3].  فهرست شیخ، ص 226، عدد336.

[4]. فهرست شیخ، ص 226، عدد336.

[5]. رجال نجاشی، ص192، عدد515.