سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

درباره شرح کافی میرمحمد اسماعیل خاتون آبادی
ساعت ٩:٠٩ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٦ آبان ۱۳۸٩   کلمات کلیدی: کافی ،خاتون آبادی ،سید محمد علی روضاتی ،شرح

درباره شرح کافی میرمحمد اسماعیل بن محمد باقر خاتون آبادی (1031 - 1116)/سید محمد علی روضاتی

قدیم‏ترین مأخذ درباره آن جناب کتاب «وقائع السّنین و الأعوام » تألیف برادر کهترش میر عبدالحسین (1038 - 1105) است با اضافات و ملحقات فرزندان مؤلّف، و اگر در کتاب «ریاض العلماء» شرح حالى داشته، بسان بسیارى دیگر از بزرگانى که آغاز نام شریفشان محمّد بوده در حرف میم آن کتاب قرار گرفته که متأسّفانه مفقود شده است.

 

در حال حاضر، چنان که در «ترجمه اناجیل اربعة. ش 125» از مرحوم میر محمّد باقر فرزند همین میر محمّد اسماعیل گفتیم، شرح احوال بزرگان این خاندان - علیهم الرحمة - را در همان کتاب «وقایع» و «روضة نضرة» و «کواکب منتثرة» و «أعیان الشیعة» و «مکارم الاثار» و کتب مرحوم آقاى مصلح مهدوى مى‏توان یافت.

 امّا عالم محدّث بزرگوار، حاج شیخ عبّاس قمى - أعلى اللَّه مقامه - در کتاب شریف «منتهى الامال 2: 55، چاپ گراورى» شرحى نوشته‏اند که مهمّ است و مأخذ آن را نیافتیم. فرماید:
 «فرزند دیگر میر محمّد باقر، میر محمّد اسماعیل است که عالم فاضل کامل زاهد تارک دنیا بوده.... و از رساله اجازات سیّد نورالدین بن سیّد نعمت اللَّه جزائرى - علیهما الرحمة - نقل شده که در حال این سیّد جلیل [چنین‏] نگاشته که در سنّ هفتاد سالگى عزلت از خلق اختیار کرده در مدرسه تخت فولاد که از بناى خود ایشان است سُکنى‏ نموده و قبر خود را در حجره‏اى از حجرات کنده و شب‏ها بعد از فریضه مغرب و عشاء در میان آن قبر رفته و تهجّد در قبر گذاشته و بعد از آن از قبر بیرون مى‏آمده و شرح بر اصول کافى و تفسیر قرآن مى‏نوشته، و روزها جمعى از طلّاب مُستعدّ که از جمله مرحوم والدم سیّد نعمت اللَّه بوده در خدمت ایشان بودند. عاقبت در همانجا وفات فرمود و در همان قبر مدفون شد، و بعد از فوت ایشان شاه سلطان حسین حجره را بزرگ کرده و قُبّه براى او ساخت که ألان در تخت فولاد موجود است».

 این حقیر، در شب آدینه «28 محرّم 1399» با آقا سیّد محمّد جزائرى نگارنده خبیر بصیر کتاب «شجره مبارکه» و «نابغه فقه و حدیث» که آن هنگام ساکن اهواز بودند، درباره گفتار مرحوم محدّث قمى مکالمه داشتم، ایشان از «رساله اجازات سیّد نورالدّین» و ناقل از آن و آن سخنان، هیچ آگاه نبودند و بسى استعجاب کردند.(28)

بارى، اسامى تألیفات و آثار جناب میر محمّد اسماعیل و فرزند گرامى یاد شده را در «زندگینامه علّامه مجلسى 1: 323 تا 327» با لغزش‏هایى و نیز در «کواکب منتثرة: 60 - 62 و 87 - 89» مى‏توان یافت.

امّا کتاب مورد بحث:


کتاب: شرح قسم اصول کتاب «الکافىِ» شریفِ ثقةالاسلام محمّد بن یعقوب کلینى رازى - رضوان اللَّه علیه - است، و در «الذریعة: ج 13، ص 95 ش 304»، تنها به استناد «تتمیم أمل الامل»، یاد شده است امّا نسخه‏اى نشان نداده‏اند.

نسخه: از مجلّد اوّل تا آخر مجلّد چهارم است در شرح احادیث کتاب التوحید، تا پایان شرح حدیث اوّل از باب جوامع التوحید.

چند برگى از آغاز نسخه مفقود، یا نوشته نشده است.

 آغاز موجود: «إنّما یکون بلا ملاحظة شی‏ءٍ آخر، و فی العرف ظاهر، اذ الاختراع لا یقال عُرفًا إلّا فیما یکون بلا احتذاءِ مثال».

انجام: «و إحاطة الحسّ بالمحسوسات أو العقل بالمعقولات، بل هی على‏ نحو آخر، على ما مرّ مرارًا، لا کإحاطة وجود الشی‏ءِ بمهیّته، و اللّه أعلم بکیفیّة ملکوته و إحاطة جبروته على‏ ما هی علیه. و قد تمّ المجلّد الرابع من شرح أصول الکافی، على‏ ید أحقر العباد و أحوجهم إلى‏ غفرانه، المُذنب، اسمعیل الحسینیّ الاصفهانیّ الخاتونابادیّ، یوم الثلثاء ثالث شهر ذی القعدة الحرام سنة الأربع [کذا] الّتی بعد المائة الّتی بعد الألف من الهجرة».

نام کاتب ندارد، و در همین موضع آخر نسخه گوید که آن را «حسب الفرموده.... منسوب مؤلّف.... میرزایى میرزا محمّد علیّا الحسینیّ الخاتونابادی...» در سال 1233 نوشته است.
 بیفزاییم که در خاتمه جلد دوّم، نام مؤلّف «اسمعیل بن باقر الحسینیّ الاصفهانیّ الخاتونابادیّ. سنة 1104» آمده است.
...

سایت کتابخانه مجلس