سراپرده نور

آشنایی با الکافی مهم ترین کتاب حدیثی شیعه اثر دانشمند فرزانه ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی

ادراج در حدیثی از الکافی
ساعت ۱٢:۱۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٥ فروردین ۱۳۸٩   کلمات کلیدی: الکافی ،ادراج ،حدیث ،کلینی

ادراج هم در متن و هم در سند رخ می­دهد منظور ما در اینجا ادراج در متن حدیث است و حدیث مُدرَج،  حدیثی است که کلام برخی راویان در متن آن وارد شده باشد.[1] و بسیار شده است که ادراج سبب ابهام می­شود به عنوان مثال در حدیثی کلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت می­کند که فرمود: « من مات فی المدینة بعثه الله فی الآمنین یوم القیامة منهم یحیی بن حبیب و ابو­عبیدة الحذّاء و عبد­الرحمان بن الحجّاج»[2]

از این روایت استفاده می­شود که یحیی بن حبیب در زمان امام صادق ( علیه السلام) از دنیا رفته است؛ اما در الارشاد[3] و اعلام الوری[4]، یحیی بن حبیب از امام رضا ( علیه السلام) برای امامت امام جواد ( علیه السلام) پس از آن حضرت، روایت نقل کرده است، پس از این روایت چنین فهمیده می­شود که وی در زمان حضرت رضا (علیه السلام) زنده بوده است. محدث قمی در مورد عبارت « منهم یحیی بن حبیب » دو احتمال داده است که یکی از این دو احتمال[5] ادراج این روایت پس از مرگ یحیی بن حبیب در این حدیث است.[6]

و این احتمال به واقع نزدیک است؛ چرا که شیخ طوسی پس از اینکه این حدیث را از کلینی نقل می­کند از «منهم یحیی بن حبیب» تا آخر کلام را از راوی حدیث؛ یعنی محمد بن عمرو بن سعید زیّات می­داند.[7]  تأیید دیگر برای مُدرج بودن این است که فتّال نیشابوری همین حدیث را بدون ذیل مورد بحث نقل کرده است.[8]



[1]. البدایة فی علم الدرایه، ص44.

[2]. الکافی، ج‏4، ص558.

[3]. الإرشاد، ج2، ص279.

[4]. إعلام‏الورى، ص347.

[5]. احتمال دیگر آن است که امام صادق (علیه السلام) از آینده خبر داده­اند؛ یعنی یحیی بن حبیب در آینده در مدینه از دنیا خواهند رفت.

[6]. سفینة البحار، ج1، ص840.

[7].  تهذیب‏الأحکام، ج6، ص14.

[8]. روضةالواعظین،ج2،ص408.